Avtokreditlar berish ikki barobar qisqardi, mikrokreditlarga talab keskin oshdi

2024-yilning birinchi yarmida O‘zbekistonda iste’mol va avtokreditlar berish hajmi 2 barobarga kamaydi. Bu haqda “Gazeta.uz” o‘rgangan Markaziy bank ma’lumotlaridan kelib chiqadi.

O‘zbekistonliklar kamroq kredit ola boshladilar.Yanvar-iyun oylarida aholi tomonidan 45,27 trillion so‘mga kredit mablag‘lari ajratildi, bu 2023-yilning birinchi yarmiga (45,95 trillion) nisbatan 1,5 foizga yoki 677,6 milliard so‘mga kamdir.

Ushbu hajmning 8,91 trillion so‘mi (umumiy kreditlash hajmining 19,7 foizi) avtokreditlar hissasiga to‘g‘ri keladi, bu o‘tgan yilning shu ko‘rsatkichidan (18,49 trillion) 51,8 foizga (2 barobardan ortiq) kamdir.

Taqqoslash uchun: 2020-yilning birinchi yarmida berilgan avtokreditlar miqdori 2,3 trillion so‘m (jami ko‘rsatkichning 18,3 foizi), 2021-yilda – 4,2 trillion so‘m (18,3 foiz), 2022-yilda – 7,5 trillion so‘m (27,6 foiz), 2023-yilda – 18,5 trillion so‘m (40,2 foiz), 2024-yilning yanvar-iyun oylarida esa 8,9 trillion so‘mga (19,7 foiz) kamaygan.

Ta’lim kreditlari ham kam – 398,6 mlrd.so‘m ajratila boshlandi, bu 2023-yilning yanvar-iyun oylaridagi ko‘rsatkichdan (636,6 mlrd.) 1,6 barobar kamdir.

Umuman olganda, iste’mol kreditlari hajmi 2,1 baravarga – 19,57 trln so‘mdan 9,37 trillion so‘mga kamaydi.

Ipoteka kreditlari biroz pasaydi – 6,95 trillion so‘mdan 6,88 trillion so‘mgacha. 2021-yilning shu davrida 3,5 trillion so‘m, 2022-yilda 6,5 ​​trillion so‘m yo‘naltirildi.

Iste’mol kreditlarining qisqarishi fonida mikrokreditlar va mikrokreditlarga bo’lgan talab qariyb 1,5 barobar – 18 trillion so’mdan 26,8 trillion so’mgacha, kreditlashning umumiy hajmidagi ulushi esa 39,2 foizdan 59,2 foizgacha o’sdi.

Alohida-alohida, mikrokreditlar ajratilishi qariyb 13 trillion so‘mdan 18,8 trillion so‘mga, mikrokreditlar esa 5,04 trillion so‘mdan 7,78 trillion so‘mga oshdi.

2024-yil 1-yanvardan boshlab mikrokredit limiti 50 million so‘mdan 100 million so‘mga oshirilgach, mikrokreditlar hajmi ham oshdi.

Avtomobil xaridi

Markaziy bank maʼlumotlariga koʻra, bu avtokreditlashning konsentratsiya darajasini oshiradi, banklarni shoklarga nisbatan zaifroq qiladi va inqiroz yoki avtomobillar qadrsizlanishi davrida kredit toʻlash intizomining yomonlashishiga va katta kredit yoʻqotishlariga olib kelishi mumkin.

Bundan tashqari, banklar tomonidan avtokreditlar berish talablarini yumshatish natijasida avtokreditlashning yuqori o’sish sur’atlari avtomobil bozorida talab hajmini yanada rag’batlantirdi. Talabning yuqoriligi sharoitida ichki taklifning cheklanganligi va avtomobil importiga bojxona to’lovlarining yuqoriligi narxlarning oshishiga va avtomobillarning asosiy jamg’arma aktivlaridan biri sifatida shakllanishiga sabab bo’ldi. Shu bilan birga, avtomobillarning sarmoyaviy jozibadorligi oshgani sayin chayqovchilik ham kuchaydi, deyiladi sharhda.

Avtomobil kreditlari boʻyicha qarzga xizmat koʻrsatish koeffitsienti 2022-yilning shu davriga nisbatan 2023-yilning birinchi yarmida 56 foizdan 69 foizgacha 13 foiz punktga oshdi, yaʼni qarz oluvchilar oʻz daromadlarining oʻrtacha foizini kredit va foizlarni toʻlash uchun ajratdilar.

Taqqoslash uchun: bu davrda ipoteka kreditlari bo‘yicha qarzga xizmat ko‘rsatish koeffitsienti 36,7 foizdan 46 foizga o‘sdi, mikrokreditlar bo‘yicha esa 12 foizdan 10 foizga kamaydi.

Shu munosabat bilan 2024-yil 1-iyuldan boshlab Markaziy bank barcha kreditlar (shu jumladan, mikrokreditlar) bo‘yicha qarz yuki indikatorini 60 foiz darajasida joriy qildi va 2025 yildan boshlab uni 50 foizgacha kamaytirish rejalashtirilmoqda.

Markaziy bank raisi Mamarizo Nurmuratov 2023-yil sentabr oyida “avtokreditlashning o‘ta yuqori sur’ati”dan xavotir bildirdi, chunki bu bank tizimi uchun xavf tug‘diradi.